Bình Định được coi là nơi lưu vết hành trình trước tiên của chữ quốc ngữ. Nhà thời thánh Làng Sông (ở làng mạc Phước Thuận, H.Tuy Phước) là 1 trong 3 các đại lý in sách quốc ngữ trên Việt Nam.

Bạn đang xem: Chủng viện qui nhơn


Cách trung tâm TP.Quy Nhơn chừng hơn 10 km, đi sang một đoạn đường vòng vèo thơm ngát hương thơm lúa trổ đòng, nhà thời thánh Làng Sông hiện ra giữa những tán cây sao hàng trăm ngàn năm tuổi sẽ hát bài xích thánh ca trong gió sớm.

Nhà cúng có bề ngoài cổ kính, đậm chất kiến trúc Gothic châu Âu với hồ hết đường nét đẳng cấp vòm nhọn và có rất nhiều cửa sổ. Một trong các những điểm nổi bật đáng để ý là khuôn viên nhà thời thánh rộng chừng 2000 m2 với hàng cây sao hơn 200 năm tuổi. Dưới mọi tán cổ thụ, từng bè phái chim ríu ran chuyền cành nghênh tiếp ngày mới. Vì vẻ đẹp nhất vừa bắt buộc thơ, vừa thượng cổ giữa thiên nhiên hữu tình, nhiều cặp đôi đã chọn vị trí này làm địa điểm chụp hình cưới. Chỉ riêng tường rào bảo phủ xung xung quanh nhà thờ thôi đã khơi gợi cho những tay máy, nhiếp hình ảnh gia không hề ít cảm xúc. Nhiều du khách đến Bình Định, cũng đã tìm tới nhà thờ xã Sông, coi chính là một showroom không thể vứt qua.


*

Tiểu chủng viện buôn bản sông sau mưa rất đẹp như một bức ảnh – Ảnh: Nguyễn Công Trung


Ngược loại lịch sử, từ thời điểm cách đây gần 400 năm, Cristophoro Borri, giáo sĩ loại Tên người Ý vẫn viết trong tác phẩm Xứ Đàng Trong năm 1621 thuật lại chuyện ông được viên quan tiền trấn tủ Quy Nhơn nghênh tiếp nồng hậu, được cho phép xây dựng thánh địa để truyền đạo. Cùng điểm đầu tiên khi những giáo sĩ cập bến là cảng Nước Mặn (Tuy Phước, Bình Định) vào thời điểm năm 1618, được một quan phủ Quy Nhơn có thể chấp nhận được vào giảng đạo. Sau này, bài toán đi lại mua bán ở cảng Nước Mặn không dễ dàng nên các đại lý truyền giáo chuyển về làng mạc Sông. Khoảng năm 1862, giám mục người Pháp Stephano Cuénot thống trị giáo phận Đàng vào giao đến linh mục Phaolô Châu coi sóc nhà thời thánh Làng Sông.Từ bé đường giao thương thủy ban đầu từ váy Thị Nại, các tàu buôn ngược sông Côn lên thượng nguồn, đến tận vùng núi Tây sơn thượng đạo, một phần thuộc Vĩnh Thạnh ngày nay để liên tiếp chuyển sản phẩm & hàng hóa lên vùng Tây nguyên. Các giáo sĩ truyền giáo cũng theo tuyến đường này đi truyền đạo, và nhà thờ Làng Sông là một trong những di tích còn lại của không ít giáo sĩ truyền giáo người yêu Đào Nha khi đặt chân lên vùng khu đất Bình Định.


*

Đoàn khách du lịch tham quan liêu chủng tiểu viện làng mạc Sông của doanh nghiệp du lịch Quy Nhơn Tourist


Linh mục Nguyễn quang đãng Báu (người canh gác tiểu chủng viện làng Sông) năm nay đã gần 90 tuổi, bắt đầu vào học tại tè chủng viện xóm Sông từ thời điểm năm 12 tuổi, sau 4 lần gửi đi rồi gửi đến, năm 1998, linh mục Báu về ở hẳn đây cho đến ngày nay. Ông cho biết, chưa tồn tại một tài liệu nào ghi đúng chuẩn năm thành lập và hoạt động tiểu chủng viện làng mạc Sông, địa điểm có nhiệm vụ ươm trồng, đào tạo các chủng sinh. Sau khi dứt học tập ngơi nghỉ tiểu chủng viện, các chủng sinh sẽ liên tiếp học tại đại chủng viện để biến hóa linh mục.

Cũng theo linh mục Nguyễn quang Báu, ban đầu, tè chủng viện làng Sông chỉ với nhà mái tranh, vách phên tre. Phong cách thiết kế của đái chủng viện xã Sông còn đến thời nay được khánh thành vào khoảng thời gian 1927. Bên nguyện của tè chủng viện là 1 trong những kiến trúc loại Gothic, tất cả 3 cửa tiền quay phương diện về phía nam cùng 8 cửa ngõ đông, 8 cửa ngõ tây được chạm trổ siêu công phu. Nằm đối xứng với nhà nguyện là hai hàng nhà lầu được chế tạo theo lối bản vẽ xây dựng kiểu Pháp với hầu như ô cửa ngõ vòm sinh hoạt ban công, hiên nhà dài và phần đông hàng cột thẳng tắp. Vùng phía đằng trước chủng viện dành cho sân cỏ và những hàng cây sao, sảnh sau được phân thành những ô vuông nhằm trồng rau, trồng hoa.


*

Nhà thờ thôn Sông giữa hàng sao hàng ngàn năm tuổi – Ảnh: Lê hồ nước Bắc


“Cái nôi” của chữ quốc ngữ

Theo linh mục Võ Đình Đệ (Tòa Giám mục Quy Nhơn), tiểu chủng viện buôn bản Sông và đại lý truyền giáo Nước Mặn (cách nhau khoảng tầm 10 km) là 2 địa điểm gắn với sự hình thành và phát triển chữ quốc ngữ. Cơ sở truyền giáo Nước Mặn xa xưa tọa lạc tại vườn nhà ông Võ Cự Anh sống thôn An Hòa (xã Phước Quang, H.Tuy Phước), nhưng phong cách xây dựng cũ không còn. Năm 2011, Tòa Giám mục Quy Nhơn kiến thiết hòn non bộ, tất cả bia đá khắc dòng chữ ghi lưu giữ về 3 linh mục dòng Tên, gồm: Francesco Buzomi (người Ý), Francisco de Pina (Bồ Đào Nha), Cristophoro Borri (Ý) cùng tu huynh António Dias (Bồ Đào Nha).

Theo sách Lịch sử chữ quốc ngữ (1620 – 1659) do linh mục Đỗ Quang thiết yếu sưu trung bình và soạn (ấn bạn dạng của tủ sách Ra Khơi – sài gòn 1972), đoàn quá sai loại Tên đầu tiên đến Đà Nẵng vào trong ngày 18.1.1615 gồm bao gồm linh mục Francesco Buzomi, linh mục Diogo Carvalho cùng tu huynh António Dias nhưng kế tiếp lại lập các đại lý truyền giáo tại Hội An. Nước Mặn là cơ sở thứ hai được thành lập hồi tháng 7.1618 và đại lý thứ tía được ra đời tại Thanh Chiêm vào thời điểm năm 1623. Trong bản tường trình hằng năm của chiếc Tên Nhật bạn dạng do linh mục João Roiz soạn gửi về mang đến bề trên cái Tên ở La Mã dựa theo các báo cáo từ Đàng Trong khẳng định vào năm 1620 đã tất cả 2 thừa sai phương Tây nói nhuần nhuyễn tiếng Việt sẽ là linh mục Francisco de Pina với linh mục Cristophoro Borri.

Từ các tư liệu truyền giáo của loại Tên làm việc Đàng Trong để lại, linh mục Võ Đình Đệ khẳng định, linh mục Borri từ bỏ Macau mang lại và thao tác hẳn trên Nước Mặn vào năm 1618 cho khi thoát khỏi Đàng Trong vào năm 1622. Cuốn Xứ Đàng trong của Christoforo Borri được xem là một giữa những tài liệu trước tiên có sử dụng chữ quốc ngữ ở giai đoạn thô sơ, đa phần là những chữ phiên âm về địa danh, danh từ… Linh mục Francisco de Pina mang đến Hội An năm 1617, vào thời kỳ những thừa không nên bị chúa Nguyễn trục xuất, ông phải ẩn trú bên dưới sự trợ giúp của các giáo hữu bạn Nhật còn chỉ tiếp xúc, học tập được giờ Việt khi thao tác làm việc tự do tại Nước Mặn từ 1618 – 1620. Trong khoảng thời hạn từ năm 1620 – 1623, ông trở về giữa Nước Mặn với Hội An.


*

Nhà thờ xã Sông – chỗ lý tưởng chụp ảnh cưới của những cặp đôi gần đây – Ảnh: Duy Ngọc


Linh mục Francisco de Pina bao gồm 2 “học trò” học tiếng Việt là Gaspar d’Amaral với Antonio Barbosa, đó là những người đầu tiên viết 2 cuốn từ điển Việt – tình nhân – Lavà Bồ – Việt (viết tay, không được xuất bản) để tại nhà thờ San Pauli sinh hoạt Macau. Linh mục Alexandre de Rhodes (còn hotline là Đắc Lộ), tín đồ được ghi dấn là đang soạn và mang lại xuất phiên bản 2 cuốn sách chữ quốc ngữ đầu tiên, đến Đàng trong những năm 1624, bao gồm học giờ Việt cùng với linh mục Francisco de Pina trên Thanh Chiêm cùng với một người việt nam khoảng 13 tuổi. Đến năm 1665, Alexandre de Rhodes đang xuất bạn dạng quyển trường đoản cú điển Việt – người yêu – La, đó là cuốn trường đoản cú điển giờ đồng hồ Việt đầu tiên trên cầm giới.

Xem thêm: Hotboy Huynh Anh Lịch Lãm - Những Hình Ảnh Đẹp Của Hot Boy Huỳnh Anh Lịch Lãm

Ngày nay, vào khuôn viên đái chủng viện làng Sông còn có nền móng ở trong nhà in làng Sông. đơn vị in này vì chưng Đức cha Eugène Charbonnier Trí thành lập. Đây là 1 trong trong 3 bên in sách quốc ngữ đầu tiên ở VN, gồm: đơn vị in Tân Định (Sài Gòn), nhà in Ninh Phú (Hà Nội) với nhà in trên tiểu chủng viện xóm Sông. Tuy nhiên, bên in này bị đốt phá năm 1885, dưới thời bắt buộc Vương kháng Pháp. Năm 1904, nhà in xóm Sông được Đức phụ thân Damien Grangeon Mẫn cho tái thiết và được giao mang lại linh mục Paul Maheu có tác dụng giám đốc. Trong thời hạn 1922, dưới sự quản lý và điều hành của linh mục Maheu, đơn vị in xã Sông đang in 18.000 tờ báo định kỳ, 1.000 bản sách các loại, 32.000 ấn phẩm khác, riêng rẽ tờ Lời Thăm (bán nguyệt san) được 1.500 bản, thành lập cả Đông Dương. Công ty in xã Sông hoạt động cho tới khoảng năm 1936, khi được dời về Quy Nhơn.