ENGLISH SECTIONVĂN HỌC THẾ GIỚINGÔN NGỮVĂN HỌCVĂN MINHVĂN HÓAKIỀU HỌCGIỚI THIỆU SÁCHGIÁO DỤCDANH SÁCH

SƠ LƯỢC VỀ HÁT CẢI LƯƠNG

ĐÀO ĐỨC CHƯƠNG

Căn cứ vào ngữ nghĩa, chữ “cải lương” (改良) là sửa đổi cho tốt hơn, nói phương pháp khác, làm thế nào cho những dòng dở, kém, thiếu sót trở thành tuyệt vời và hoàn hảo nhất và tương thích hơn. Do đó hát cải lương, ko phải là một trong những nghệ thuật trình diễn hoàn toàn sáng tạo, nhưng mà trái lại được thoát bầu và cải tiến từ cỗ môn hát bội. Nói rộng ra, cải lương vẫn tổng hợp đầy đủ tinh hoa nghệ thuật của các bộ môn không giống như: ca, kịch, nhạc, thi, vũ. Vậy hát cải lương là gì, quy trình hình thành trở nên tân tiến ra sao, sự khác nhau giữa hát bội và cải lương, đặc thù điệu hát, sự phân chia dòng phái, điểm lưu ý nhạc cụ, các tác gia kịch bản, với vai trò của cục môn nghệ thuật này như vậy nào?

I – HÁT CẢI LƯƠNG LÀ GÌ?

Cải lương là cỗ môn nghệ thuật và thẩm mỹ vừa diễn, vừa ca ra bộ, tức điệu bộ cân xứng với lời ca. Từ trước, nước ta đã tất cả hát chèo với hát bội, mang đến năm 1917, một mô hình nghệ thuật nữa ra đời, đúng hơn phát triển thành thể từ hát bội với theo music miền Nam, với color mới mẻ, điệu hát tân tiến, giọng ca mùi hương mẫn, tạo nên sự thu hút hơn hai cỗ môn trước, nên được đặt tên là Cải lương.

Bạn đang xem: Khoảnh Khắc Đáng Nhớ Trong Show Cải Lương 'Gửi Người Tri Kỷ'

Nghệ thuật cải lương hướng về tả thực, diễn xuất giống như ngoài đời, người nghệ sĩ cần phải từng trải để thấu hiểu tâm lý nhân vật mà nhập vai, từ cách ăn uống nói, phong thái, xử sự. Bởi vì vậy, điệu cỗ và màu mè đem vẻ tự nhiên và thoải mái làm nhân tố quan trọng, tránh việc gia tăng, cường điệu cùng cao giọng hét phệ như hát bội.

Về kỹ thuật biểu lộ lại không giống xa, hát bội hướng tới tượng trưng và ước lệ, trong lúc cải lương là tả chân. Cho nên, lối dàn cảnh làm việc cải lương thiệt công phu, phải giống hệt khung cảnh quanh đó thiên nhiên, yêu cầu nhiều fonts màn tranh cảnh không giống nhau, biến đổi cho hợp tình tiết vở diễn. Y phục, cosplay không cần lộng lẫy mà phải ăn mặc y như biện pháp sống nhân vật, đúng vào thời đại nhân vật. Chẳng hạn, diễn tuồng Mông Cổ công ty Nguyên, không thể dùng y phục của triều đại Mãn Thanh.

Về điệu hát, cải lương với hát bội đều sử dụng loại nhạc tuồng, dẫu vậy cải lương không tồn tại xướng, bạch, hường, tán, ban… những giọng khác vay mượn trường đoản cú hát bội cũng biến đổi thể không ít và cải lương còn trở nên tân tiến những điệu ca mới phù hợp với tiếng đờn tài tử. Như vậy, cải lương lấy âm nhạc làm chủ, diễn viên nhả chữ nhả câu yêu cầu hòa với tiếng đàn, giọng ca theo gần cạnh từng giai điệu với tiết tấu của điệu nhạc. Trong lúc hát bội câu ca không gò bó vì âm nhạc, miễn sao đúng cùng với nhịp đó là được, buộc phải diễn viên có thể tự do phơi bày hết ưa thích của mình.

II – SỰ HÌNH THÀNH VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

01 – giai đoạn tiền thân: Đờn ca tài tử

Từ khi Nguyễn Hoàng di trú vào miền Trung, lập buộc phải triều đại sống Thuận Hóa, phần nhiều đợt phái nam tiến không xong xuôi đưa tín đồ dân Xứ Đàng Trong vượt đèo con quay Mông xâm lăng Champa, rồi Thủy Chân Lạp. Định cư sinh hoạt miền khu đất Lục tỉnh giấc xa xôi, trường đoản cú nỗi buồn ly hương, phần lớn nghệ sĩ với không ít vốn liếng Nhã nhạc cung đình, đang phát sinh ra loại nhạc Đờn Ca tài tử Miền Nam, trình bày một nỗi ghi nhớ nhung vời vợi. Họ hội tụ lại từng nhóm, lập thành các ban đờn ca tài tử làm việc rải rác mọi miền Lục Tỉnh cùng sinh hoạt trong các cuộc lễ tại bốn gia như hôn quan tiền tang tế. Những tài tử ca độc thoại, những bạn dạng như: Bình cung cấp chấn, giữ thủy trường, nam ai, nam xuân, Tứ đại cảnh, Xuân tình,

Theo trần Văn Khải, Nghệ Thuật sân Khấu Việt Nam, ông tổ của dòng nhạc này là Nguyễn quang Đại, thường call là ông ba Đợi, hiện dân bọn chúng còn thờ phượng ngơi nghỉ đình xóm Vạn Phước, huyện nên Đước, thức giấc Long An.

02 – tiến độ phôi thai: Ca trên sảnh khấu

Lúc bấy giờ, năm 1910, nhóm đờn ca tài tử nổi tiếng nhất miền Lục Tỉnh tất cả ban hát của Nguyễn Tống Triều, tín đồ xứ mẫu Thia, từng được mời đi Pháp mô tả ca cổ nhạc. Tứ Triều phụ trách đờn kìm, Chín cửa hàng khảy độc huyền cầm, Bảy Võ đờn cò, cô nhì Nhiễu đờn tranh (đàn thập lục), Mười Lý thổi tiêu, cô tía Đắc chánh ca cùng cô hai Nhiễu phụ ca.

H 1: a ma tơ Nguyễn TốngTriều.

(Ảnh: nai lưng Văn Khải,

Nghệ Thuật sân Khấu VN, trang 82)

Nguyễn Tống Triều là người trước tiên có sáng tạo độc đáo trình diễn ban ca nhạc trước công chúng. Năm 1911, è Chánh Chiếu chủ nhà hàng quán ăn Minh Tân ngơi nghỉ Mỹ Tho (nay là tp của tỉnh giấc Tiền Giang) mời ban nhạc của bốn Triều trình làng thực khách, được hoan nghênh nồng nhiệt. Thấy thế, ông Hộ, chủ rạp hát láng Casino, cũng ngơi nghỉ Mỹ Tho, mời ban nhạc tư Triều phụ diễn hằng tuần vào về tối thứ bốn và lắp thêm bảy, trước khi chiếu phim. Điển hình có bản Tứ Đại Oán (kể truyện tích Lục Vân Tiên, đoạn Bùi Kiệm thi hỏng) được khán giả ưa chuộng, mặc dù đã gồm đối đáp thân Bùi Ông và Bùi Kiệm, cơ mà chỉ một tín đồ diễn ca và chưa ra bộ.

Nguyễn Tống Triều là fan mở màn mang đến nền ca kịch cải lương vì đã chuyển đờn ca truyền thống lên sân khấu, và nói theo một cách khác ông là vị tổ lắp thêm hai của bộ môn thẩm mỹ và nghệ thuật này.

03 – giai đoạn hình thành: Ca kịch cải lương

Tiến trình này còn có những lốt ấn đáng ghi nhớ:

a/ bước mở đầu: Ca ra bộ

Năm 1915, Tống Hữu Định (1869 – 1932) thường call là Phó Mười Hai, nai lưng Quang Quờn (hay Huờn, Huyền?) quen điện thoại tư vấn Kinh lịch Quờn với Phạm Đăng Đàng (gốc miền Trung), cả cha đều sống Vĩnh Long, lập ban ca kịch tài tử, trình diễn bản Tứ Đại Oán trên sảnh khấu, gồm đào kép đóng vai Bùi Ông, Bùi Kiệm, Nguyệt Nga, vừa ca vừa ra bộ.

Năm 1916, ngơi nghỉ thị buôn bản Sadec (nay thuộc tỉnh Đồng Tháp), tất cả gánh xiếc của ông Lê Văn Thận (André Thận), đương nhiên phụ diễn vài ngày tiết mục ca ra bộ do kép Bảy Thông, Tám Cang, đào nhị Cúc đảm nhận.

Nghệ thuật ca ra bộ là lối miêu tả trên sân khấu nhưng mà điệu bộ tương xứng với lời ca; tuy nhiên còn tác động nhiều lối đờn ca tài tử, chính vì như thế hát là chánh, ra cỗ là phụ. Diễn viên phải giọng hát cho thật mùi để biểu đạt tình cảm của bài bác ca, còn bộ tịch chỉ là để minh họa đến lời ca.

b/ Điểm mốc định hình:

Năm 1917, ông Pierre Châu Văn Tú, thương hiệu thường call là Thầy Năm Tú, fan Mỹ Tho, lịch sự lại gánh hát của André Thận, lập ra gánh cải lương đầu tiên, bao gồm nhà hát riêng, đào kép được hóa trang, sắm y phục thích phù hợp với nhân vật, sảnh khấu gồm phông màn, gồm vẽ cảnh cùng trang trí phù hợp với nội dung vở diễn như Hạnh Nguyên Cống Hồ (dựa vào truyện Nhị Độ Mai), Trang Tử Cổ bồn Ca (từ Nam Hoa Kinh).

Xét về nghệ thuật, hát cải lương mang ý nghĩa ca diễn nên giọng hát cùng điệu bộ trong không khí sân khấu phải được nhìn nhận trọng như nhau. Ở ca ra bộ yên cầu diễn viên bao gồm giọng hát thiệt hay, thì cùng với hát cải lương nếu như giọng ca tương đối nhưng diễn xuất hay vẫn được liệt vào hạng đào kép giỏi.

c/ quê hương của cải lương:

Mỹ Tho còn là một chiếc nôi của cải lương, liền tiếp đến cũng tại vị trí đây, bố ban hát nữa đua nhau thành lập, chính là Đồng Bào Ban của cô tứ Sự, nam Đồng Ban của thợ kim hoàn hai Cu, cùng Tái Đồng Ban cũng của ông thai Hai Cu. Hoàn toàn có thể nói, đấy là bốn gánh hát cải lương đầu tiên, quy tụ các diễn viên danh tiếng. Về đào, có các cô: cha Liên, bố Nhàn, nhì Quờn (kết hôn với tía Du), Năm Phỉ, tư Sang. Về kép, có những ông: tía Du (Phan Văn Hai), nhì Bông, hai Giỏi, Năm Châu, Năm Long, Năm Tỵ, Tám Mẹo, bốn Chơi, bốn Út, từ Anh,… Soạn trả lớp tiên phong, sau Trương Duy Toản còn có: Giáo Hiến, Nguyễn Công Mạnh, cùng Trần Phong Sắc.

Theo è cổ Văn Khải, Nghệ Thuật sảnh Khấu Việt Nam, nhà văn Trương Duy Toản đã soạn số đông kịch bản cải lương mang đến gánh hát Thầy Năm Tú. Nếu như vậy, năm 1917, cỗ môn cải lương bắt đầu thực sự chào đời, cùng Mỹ Tho là khu vực chôn nhau cắt rốn. Trường đoản cú đấy, cải lương biểu hiện độc lập, không thể mang tính phụ diễn nữa cùng Trương Duy Toản là người thứ nhất soạn thành kịch bản.

d/ nghệ sĩ tiêu biểu:

Năm Phỉ (1907 – 1954), thương hiệu thật Lê Thị Phỉ; fan làng Điều Hòa, thị xã Châu Thành, thức giấc Mỹ Tho, nay là tỉnh Tiền Giang. Năm 1917, bà ban đầu diễn xuất mang lại gánh Đồng Bào Ban, tiếp đến lập gia đình với nghệ sĩ nhị Giỏi. Năm 1924, chồng mất, bà hát đến gánh Phước Cương, rồi đi bước nữa với Nguyễn Ngọc Cương, tức ông thai Cương, người chủ sở hữu của đoàn hát này. Tự đó tiếng tăm bà ngày càng vang dội qua tài diễn xuất độc đáo. Vương Hồng Sển viết: “Cô đã tạo được không ít kịch phẩm bất hủ. Về ảm đạm não nùng, vào Tơ vương vãi Đến Thác, Lan với Điệp, Bàng Quý Phi; đường bệ, trang hoàng, đài các, như Túy Hoa vương vãi Nữ, bà thị trấn trong vì Đâu yêu cầu Nỗi?; lả lướt quyến rủ, mê mẩn như trong sắc Giết Người, Phụng Nghi Đình; cùng thông minh lẩn thẩn như vai gần như trong Đóa Hoa Rừng.” <1>. Bà được tuyển đi diễn đạt ở Pháp, Thái Lan.

04 – quá trình phát triển, trường đoản cú 1917 mang lại 1922

Ca kịch cải lương không số đông được biểu đạt ở Mỹ Tho với Sài Gòn, mà lập cập được thịnh hành khắp miền Lục Tỉnh.

Tại thành phố sài gòn có gánh Tân Thịnh của Trương Văn Thông, lập năm1920, dùng tên “cải lương” trên phiên bản hiệu của đoàn hát với treo câu đối làm tôn chỉ mang lại lối diễn xuất này:

CẢI bí quyết hát ca theo tiến bộ;

LƯƠNG truyền tuồng tích sánh văn minh.

Và cũng từ đấy, trường đoản cú ngữ “cải lương” trở thành tên gọi chính thức của cục môn thẩm mỹ này.

Ở Chợ Lớn có gánh Văn Hí Ban của Huỳnh Kim Vui, với gánh Tập Ích Ban (1921) chăm diễn tuồng Tàu. Long Xuyên có gánh Sĩ Đồng Ban của ông Bảy Sô. Vĩnh Long gồm gánh kỳ hưu Ban của bà thị xã Xây sống Vũng Liêm. Sóc Trăng tất cả gánh Tân Phước nam của bác bỏ sĩ nai lưng Văn Minh.

a/ biên soạn giả cùng kịch bản:

Các kịch tác gia danh tiếng có Đào Châu, Ngô Vĩnh Khang, Mộc cửa hàng Nguyễn Trọng Quyền, trần Phong Sắc, Trương Duy Toản… số lượng tuồng hát tăng hơi nhanh, nhưng các đề tài vẫn còn tác động hát bội, phải không bay khỏi những truyện, tích xưa cùng lịch sử; tạm chia làm hai nhóm:

– xuất phát Việt có: Cao Hoàng Phục Quốc, Kim Vân Kiều, Lâm sinh Xuân Nương, Lê Lai cứu vớt Chúa, Lê Lợi Khởi Nghĩa, cô bé Vương Trưng Trắc, Thạch sanh Lý Thông, Thoại Khanh Châu Tuấn, è Đại Lang Xướng Tử Ca, Triệu Ai vương với bà quay Thị, Trọng Thủy Mỵ Châu, Vân Tiên Nguyệt Nga,

– xuất phát Tàu có các kịch bạn dạng tiêu biểu như: Anh Hùng Náo, Đơn Hùng Tín, Hoàng Phi Hổ Đầu Châu (của Nguyễn Công Mạnh), Phụng Nghi Đình của Trương quang đãng Tiền <2>, Thôi Tử Thí Tề Quân, Tống Tửu, Xử Bá Đao tự Hải Thọ,…

b/ Đội ngũ nghệ sĩ:

Ngoài các diễn viên xuất hiện ngay thuở trước tiên (1917) vẫn sung sức, còn có nhiều nghệ sĩ new gia nhập.

– Về đào, có các cô: tía Hui, tía Nhàn, Bảy Ngọc, nhì Cúc, nhì Vui, hai Phụng, hai Xiêm, Mười Nhường, bốn Mão,…

– Về kép, có Bảy Thông, cỗ Thế, nhì Bông, nhì Quản, Mười Mùi, Sáu Cụt, Tám Cang, tứ Thạch,…

05 – quy trình tiến độ cực thịnh, tự 1923 mang lại 1945.

Thấy bộ môn cải lương thu hút những khán giả, các gánh hát rất nhiều khắm khá, nhiều người chi tiêu vào cỗ môn này. Thời ấy bao gồm gánh hát khét tiếng như: Hậu Tấn, Hề Lập, Huỳnh Kỳ, Kim Thoa, Mộng Vân, nam Phi, Nhạn Trắng, Năm Châu, Phụng Hảo, Phước Cương, Sao Mai, Tân Hí Ban, Tân Thịnh, Tập Ích Ban, è Đắc, Việt Kịch, Võ Hí Ban,… Cải lương không chỉ phổ thay đổi ở nam Kỳ, mà còn tồn tại triển vọng lan rộng ra đến Trung và Bắc Kỳ.

a/ Kịch tác gia: danh tiếng có Đặng Công Danh, Huỳnh Thư Trung (thường hotline là bốn Chơi), Lê Hoài Nở, Lê Văn Tiếng, Mộng Vân, Ngô Vĩnh Khang, Nguyễn Công Mạnh, Nguyễn Thành Châu, è Duy Lân, trằn Hữu Trang (1906- 1966, tín đồ Mỹ Tho).

b/ Về kịch bản, tiến độ này rất phong phú và đa dạng cả lượng với phẩm, bao gồm đủ 5 các loại đề tài:

– Tuồng định kỳ sử: Gia Long Tẩu Quốc, Gương Liệt cô bé (Bà Triệu), Hận Nước Thù ông chồng (Trưng Vương), Tam Đồng Trung Liệt (1925, của Trương Ngọc Thới), Võ Tánh Tử Tiết,…

– Tuồng truyện: Giọt Máu phổ biến Tình (truyệnVõ Đông Sơ với Bạch Thu Hà),…

– Tuồng Tàu: Dự Nhượng Đả Long Bào (của Nguyễn Thành Long), Đường Hoài Ân Bị Tình Trù, Huê Dung Đạo, giữ Kim Đính Giải giá Thọ Châu (của Lâm Hoài Nghĩa), táo tợn Lệ Quân thoát Hài, Mộc Quế Anh dâng Cây, quan lại Công Tẩu Mạch Thành, Quần Anh Kiệt, Tranh Châu Mộng hồ nước Điệp, trường Hận (tuồng Dương Quý Phi), Xử Án Bàng Quý Phi (của Lê Văn Tiếng), Xử Án Quách Què.

– Tuồng tôn giáo, hầu hết là Phật giáo: Bố Thí Bất Nghịch Ý, quan liêu Âm Thị Kính, phù hợp Ca Đắc Đạo, tiền Thân Phật Tổ, nai lưng Huyền Trang (Tây Du Ký),…

– Tuồng làng hội, còn gọi là tuồng Tây mở ra và phát triển nhanh chóng, tiêu biểu có: Áo người Quân Tử, Cánh Lan Phương Tử, Duyên Chị Tình Em, Đoạn Tuyệt, Đời Cô Lựu, cực hiếm Và Danh Dự, cơn mơ Cô Đào; Gió ngược hướng (phóng tác theo Ruy Blas), nhị Khối Tình Hàm Lê, Hồn Bướm Mơ Tiên; Khi fan Điên Biết yêu thương (Lê Hoài Nở, Nguyễn Thành Châu, è cổ Hữu Trang đúng theo soạn), Khúc Oan Vô Lượng cùng Tội của ai (đều của Huỳnh Thủ Trung, tức bốn Chơi), Lan và Điệp, Lỡ Tay Trót Đã Nhúng Chàm, Men Rượu mùi hương Tình, Tham Phú Phụ Bần; giờ Nhạn Kêu Sương (của Lê Hoài Nở), ngôn ngữ Trái Tim, Tình ngôi trường Nham Hiểm, sơn Ánh Nguyệt; Tơ vương Đến Thác (tức Trà Hoa Nữ, soạn mang Ngô Vĩnh Khang), Trọn tiết Với Chồng; Túy Hoa Vương nàng (phóng tác theo Marie Tudor của Victor Hugo), Tứ Đỗ Tường (của Đặng Công Danh), bởi vì Nghĩa Liều Mình; Vó ngựa Truy Phong (của Lê Hoài Nở),

*

H 2: trường đoản cú trái thanh lịch phải tất cả Từ Anh, Năm Châu, bốn Út,

Phùng Há, tía Liên diễn vở Khúc Oan Vô Lượng <3>, năm 1931.

Ảnh trường đoản cú vi.wikipedia <4>.

c/ Diễn viên tiêu biểu: Đội ngũ nghệ sĩ trở nên tân tiến khá nhanh

– Về đào, có những cô: Bảy Lựu, Bảy phái nam (1913 – 2004, tín đồ làng Điều Hạ, thức giấc Mỹ Tho), Bích Thuận, Chín Bia, Chín Lê, hai Đàng, Kim Cúc, Kim Lan, Kim Thoa, Mười Truyền, Năm Phỉ, Năm Sadec, Ngọc Xứng, Phùng Há (tên thiệt là Trương Phụng Hảo, thường điện thoại tư vấn là Cô Bảy Phùng Há, sinh ngày 30- 4- 1911 tại thôn Điều Hòa, thị xã Châu Thành, tỉnh giấc Mỹ Tho, vào nghề từ lúc 13 tuổi, mất ngày 5- 7- 2009, lâu 99 tuổi, táng tại miếu Nghệ Sĩ ở đống Vấp), Thanh Loan, Thanh Tùng, bốn Kỳ, bốn Sạng,…

– các kép có ba Vân (tên thiệt Lê Long Vân; sinh vào năm 1908, tại làng an yên Đông, xã An Đức, huyện ba Tri, thức giấc Bến Tre; mất ngày 24- 8- 1988, lâu 80 tuổi), cha Thâu, Bảy Nhiêu, Duy Lân, nhì Hoành, nhị Thiêng, hai Tiền, Mười Bửu, Năm Định, Năm Nở, Năm Châu, Tám Danh, Tám Mẹo, tứ Chơi, tứ Út, tự Anh, Văn Ngân,…

*

H 3: Phùng Há (1911 – 2009), nghệ sỹ nổi danh <5>.

06 – quy trình bão hòa, trường đoản cú 1946 mang lại 1975.

Cuộc chiến lan tỏa trên giang sơn ta, đêm tối thường giới nghiêm, câu hỏi hát xướng cũng bị ảnh hưởng. Nhiều đoàn cải lương được thành lập, trong sự cạnh tranh không ít gánh hát danh tiếng vẫn bị chảy rã, như đoàn Hoa Sen. Mặc dù vậy, cũng có những đoàn hát quá qua sự trở ngại để tồn tại với phát triển. Bên cạnh ra, cải lương còn sinh sôi nảy nở bên cạnh miền Lục Tỉnh, hoặc lập căn cứ bền vững và kiên cố ở Bắc Kỳ, rồi đổi thay cố năm 1954, theo một triệu người di cư vào Nam tìm kiếm tự do, sẽ là đoàn Kim Chung.

Tuy bao hàm trở hổ ngươi trên, tuy nhiên sân khấu cải lương trong quy trình tiến độ này, nhất là trong thời hạn từ 1954 mang lại 1975, là thời tiến thưởng son qua tính đa dạng chủng loại và phong phú.

a/ Về kịch đoàn:

Các gánh Cải lương nổi tiếng trong tiến độ này có: Ánh Chiêu Dương, Bạch Lan Thành Được, Dạ Lý Hương, Hoa Sen, Hoa Thủy Tiên, mùi hương Mùa Thu, Kim Chung, Kim Chưởng, Phước Chung, Sao nghìn Phương, Thanh Hương, phân trần Thanh Nga, Thanh Tao, Thống Nhất, Thủ Đô, Trăng Mùa Thu, Tuấn Kiệt,… ngoài ra còn hồ hết gánh nhỏ lưu diễn ở các tỉnh, ko kể hết.

b/ Về tác gia cùng kịch bản:

01/ Anh Tuấn bao gồm vở Trăng Rụng Bến từ bỏ Châu (tuồng Tàu, phù hợp soạn cùng với Nhị Kiều).

02/ Anh Phương bao gồm kịch bạn dạng Vó ngựa chiến Đêm Trăng (hợp soạn với Thu An).

03/ Bá Chi tất cả Bích Vân Cung Kỳ Án (tuồng Tàu, vừa lòng soạn cùng với Phương Hà).

04/ Bạch Diệp tất cả vở Chiều bé Non Thái (tuồng xã hội, đúng theo soạn với Minh Nguyên).

05/ Châu đánh Dũng tất cả tuồng Đồng Xanh cat Trắng (hợp soạn với Quy Sắc).

06/ Hà Triều Hoa Phượng là nhì người. Hà Triều (1931 – ?), tên thật là Đặng Ngươn Chúc, người xã Vĩnh Tuy, huyện đống Quao, tỉnh Rạch Giá, tuy vậy sống ở thành phố sài thành từ năm 1955. Hoa Phượng (1933 – 1984), tên thật là Lương Kế Nghiệp, sinh tại núi Sập, thị xã Thoại Sơn, thức giấc An Giang. Sau năm 1954, ông lên thành phố sài gòn sinh sống, gặp gỡ Hà Triều và kết thân.

Hai người hợp biên soạn vở đầu tay là Vì Quê Hương, tiếp đến vở Cơn Gió Lốc, vẫn không gây được giờ đồng hồ vang. Vở thứ ba là Lối Vào Cung Cấm, thay tên Khi Hoa Anh Đào Nở, đoàn đãi đằng Thanh Nga trình diễn liên tiếp bốn tuần mà vẫn đang còn người xem, làm cho chấn đụng kịch trường ở thành phố hà nội Sài Gòn thời gian bấy giờ. Hà Triều Hoa Phương đóng góp không hề nhỏ cho bộ môn cải lương với bên trên 60 kịch bản, gồm các loại:

– Tuồng làng hội có: Bụi Mờ Ải Nhạn (hợp biên soạn với Tuấn Khanh), Con Gái Chị Hằng, Đêm Vĩnh Biệt, Nỗi bi thương Con Gái, Nửa Đời hương thơm Phấn, Rồi 30 Năm Sau, Sương Mù trên Non, Tấm Lòng cửa ngõ Biển.

– Tuồng Tàu có: Anh Hùng Xạ Điêu, cô bé Đồ Long, khói Sóng Tiêu Tương (soạn chung với Cô Nguyệt), Vô Kỵ Triệu Minh.

– Tuồng Nhựt gồm Nỗi ảm đạm Thu Thảo, khi Hoa Anh Đào Nở.

– Tuồng hương thơm xa gồm Mưa Rừng.

07/ Hoài hương thơm với kịch bạn dạng Lương đánh Bá Chúc Anh Đài (hợp soạn cùng Ngọc Văn).

08/ Hoài Nhân cùng với vở Nối Quãng ĐườngTình.

09/ Hoài đánh soạn Thuyền Về Bến Ngự.

10/ Hoài Thanh gồm tuồng Đồ Long Đao

11/ Hoàng Khâm soạn những tuồng xóm hội như: Bông Hồng cài đặt Áo, thầy giáo Hiền, Hắc Y đàn bà Hiệp, Lỡ bước Sang Ngang (hợp soạn vói Thu An), Vàng Sáu bạc đãi Mười, Vụ Án tuy vậy Hôn. Ông cũng soạn tuồng Tàu như: Người Đẹp Bạch Hoa Thôn, Một Trang Tình Sử.

12/ Hoàng Quân có kịch bạn dạng Qua Mùa Phượng Vĩ (tuồng làng mạc hội, phù hợp soạn cùng với Phượng Hà).

13/ Hoàng Tiên Thúy gồm vở Mây Trái Hướng (tuồng xóm hội, đúng theo soạn cùng với Thái Thụy Phong).

14/ Kiên Giang, tên thật là Trương Khương Trinh, sinh vào năm 1927, tại Rạch Giá, thức giấc Kiên Giang. Ông vừa là bên thơ, công ty báo, soạn đưa với các kịch bản: Áo Cưới Trước Cổng Chùa, Mây Chiều Xuyên Nguyệt xóm (hợp biên soạn với Hà Triều Hoa Phượng), bạn Đẹp bán Tơ (tuồng dã sử), Ngưu Lang Chức Nữ, Sơn nàng Pha Trà,…

15/ Mộc Linh cùng với kịch bản Tiếng Sét Nửa Đêm (tuồng xã hội).

16/ Lê Khanh bao gồm kịch bạn dạng Bên Hào Lạc Thủy (tuồng dã sử, hợp soạn với Lê Minh Hùng và Thái Sơn).

17/ Lê Minh Hùng gồm vở Bên Hào Lạc Thủy (tuồng dã sử, hòa hợp soạn với Lê Khanh và Thái Sơn).

18/ Lê Tri gồm 2 vở tuồng: Gươm Ngũ ĐếTrống Hoàng Hôn (đều thích hợp soạn với Thu An).

19/ Minh Nguyên, tuồng xã hội bao gồm Chiều con Non Thái (hợp biên soạn với Bạch Diệp).

20/ Mộc Linh với các kịch bản Người điện thoại tư vấn Đò mặt Sông, Quỹ Bảo, nhà Sư với Tướng Cướp.

21/ Ngọc Điệp gồm vở Hoa Thơm Phong Nhụy (hợp soạn với trần Hà).

22/ Ngọc Huyền Lan, những tuồng Tàu bao gồm Tình Nở Đào Hoa Thôn cùng tuồng Hoa Mộc Lan (đều hòa hợp soạn với Viễn Châu).

23/ Ngọc Huyền Quân gồm kịch bạn dạng Đêm buồn Tàn Thu (hợp soạn với Vạn Lý), Tiếng Hát bên trên Sông Loa (hợp biên soạn với Thanh Cao).

24/ Ngọc Văn bao gồm kịch bạn dạng Anh Hùng Lã Phụng Tiên, thú vui Bao Tự, Rừng Thẳm Giao Duyên; Lương tô Bá Chúc Anh Đài (hợp soạn với Hoài Hương).

25/ Nguyễn Huỳnh soạn vở Hoa Đào Trước Gió.

26/ Nguyễn Phương, tên thật là Nguyễn Văn Hòa, sinh năm 1922 trên Mỹ Tho. Ông là đơn vị soạn tuồng cải lương, theo lời tác giả, có 13 năm cộng tác với đoàn bày tỏ Thanh Nga và 8 năm với đoàn Dạ Lý Hương, tốc độ viết trung bình 3 tháng hoàn thành một vở. Vào thời gian năm 1955 – 1956, đoàn trả lương soạn tuồng hàng tháng 6000 đồng, trong khi giá kim cương 3800 đồng 1 lượng, ngoài ra còn được hưởng tác quyền 6% tiền chiến phẩm của từng xuất hát. Ông là người sáng tác hơn 100 kịch bản, về tuồng xã hội tiêu biểu có Bóng Chim Tăm Cá, bọt bong bóng Biển, Đôi Mắt fan Xưa, Ngả Rẽ chổ chính giữa Tình, người Tình Của Biển, tiền Rừng bội nghĩa Biển…; tuồng mùi hương xa gồm Mộng Đẹp Nửa Đời Hoa,… Ra hải ngoại, ông còn soạn tuồng Giấc Mộng ngôi trường Sinh, biểu lộ tại Toronto năm 1990.

27/ Nguyễn Thành Châu, vào giai đoạn này còn có các vở tiêu biểu: Sân Khấu Về Khuya, quý ông Đi Theo Nước, fan Kép Hát Già,…

H 4: Nguyễn Thành Châu: soạn giả, đạo diễn,

diễn viên, bầu hát Ánh Chiêu Dương.

(Ảnh: Nghệ Thuật sảnh Khấu VN trang 227)

28/ Nhị Kiều: loại tuồng Tàu có Tình Nở Hoa Xuân (hợp biên soạn với Thanh Xuân), Trần nỗ lực Mỹ, Trăng Rụng Bến tự Châu (hợp biên soạn với Anh Tuấn); tuồng Nhựt tất cả Giấc Mộng vương Phi; tuồng hương xa gồm Phương Dung Hoàng Hậu (hợp biên soạn với trường Xuân Trúc).

29/ Phan Khương viết kịch bạn dạng Người Anh khác Mẹ (hợp biên soạn với Thu An).

30/ Phong Anh gồm vở Thuyền Ra cửa Biển (hợp biên soạn với yên ổn Trang).

31/ Phương Hà có Bích Vãn Cung Kỳ Án (tuồng Tàu, đúng theo soạn với Bá Chi), Trăng Rừng Vẫn Sáng (tuồng mùi hương xa, vừa lòng soạn cùng với Trang Khanh).

32/ Phương Ngọc với kịch bản Võ Tắc Thiên (tuồng Tàu).

33/ Phượng Hà viết vở Qua Mùa Phượng Vĩ (tuồng làng hội, đúng theo soạn cùng với Hoàng Quân).

34/ Quy sắc có các tuồng: Đồng Xanh cát Trắng (hợp biên soạn với Châu tô Dũng), Hoa Nở Cuối Mùa, lúc Rừng Núi bắt đầu Sang Thu.

35/ Thái Sơn gồm vở Bên Hào Lạc Thủy (tuồng dã sử, hợp soạn với Lê Khanh cùng Lê Minh Hùng).

36/ Thái Thụy Phong soạn những tuồng xã hội như: Hai con gái Dâu Trẻ (hợp soạn với è cổ Đình), Mây Trái Hướng (hợp soạn với Hoàng Tiên Thúy), Hai Chuyến xe pháo Hoa,

37/ Thanh Cao bao gồm kịch phiên bản Lối Mộng Vào Tim, Sầu Qua Mấy Nhịp mong Duyên, giờ Hát bên trên Sông Loa (hợp soạn với Ngọc Huyền Quân).

38/ thanh xuân có vở Tình Nở Hoa Xuân (tuồng Tàu, đúng theo soạn với Nhị Kiều).

39/ thiếu thốn Linh soạn những tuồng: Người Đao Phủ, người Không Mẹ, Sầu quan tiền Ải (hợp biên soạn với Thu An), Thành Cát tứ Hãn, Võ Tòng giáp Tẩu.

40/ Thu An có những kịch bản: Bà Chúa Ăn Mày, Châu Bích Lệ, Chiều giá buốt Tuyết Băng Sơn, Gươm Ngũ Đế (hợp biên soạn với Lê Tri), Hai Chiều Ly Biệt, Lá Của Rừng Xanh, Lỡ cách Sang Ngang (hợp biên soạn với Hoàng Khâm), Người Anh khác Mẹ (hợp biên soạn với Phan Khương), Nước Ngược Dòng, tiệm Ma, Sầu quan liêu Ải (hợp biên soạn với thiếu hụt Linh), Tiếng Súng Một giờ Khuya, tiếng Trống thanh lịch Canh, Trống Hoàng Hôn (hợp soạn với Lê Tri), Vó chiến mã Đêm Trăng (hợp biên soạn với Anh Phương), Xác Áo bên Cầu Gỗ.

41/ Trang Khanh cùng với vở Trăng Rừng Vẫn Sáng (tuồng mùi hương xa).

42/ è Duy Lâu vẫn soạn Đoạn Tuyệt (tuồng buôn bản hội).

43/ trần Đình có vở Hai cô bé Dâu Trẻ (tuồng xóm hội, thích hợp soạn với Thái Thụy Phong).

44/ nai lưng Hà cùng với kịch bạn dạng Hoa Thơm Phong Nhụy (hợp biên soạn với Ngọc Điệp).

45/ Trọng Điệp biên soạn vở Mộng Giai Nhân (tuồng Tàu).

46/ Trương Vũ tất cả vở Dương Quý Phi (tuồng Tàu).

47/ ngôi trường Xuân Trúc viết Phương Dung Hoàng Hậu (tuồng hương thơm xa, đúng theo soạn với Nhị Kiều).

48/ Tuấn Khanh soạn Hận Tình vương vãi Nữ (tuồng hương thơm xa), Mặt Trời Đêm.

49/ Vạn Lý có kịch bản: Cánh Hồng Tả Tơi, Đêm bi đát Tàn Thu (hợp biên soạn với Ngọc Huyền Quân), Thượng Phương Bảo Kiếm.

50/ Viễn Châu, tên thật Huỳnh Trí Bá, thường hotline là Bảy Bá. Ông sinh vào năm 1924, tín đồ xã Đôn Châu, thị xã Trà Cú, tỉnh giấc Trà Vinh; sinh sống ở sài Gòn, mất năm 2016. Về việc nghiệp sáng tác, ông đã góp sức cho cỗ môn cải lương hơn 70 kịch bản, tiêu biểu có vở: Nát Cánh Hoa Rừng (tác phẩm đầu tay), Duyên Nợ Của Ai, Đời Cô Nga, Đường Ra Biên Ải, Người bà mẹ Mù, Tình chủng loại Tử, Viên Ngọc Rắn Thần; Tình Nở Đào Hoa ThônHoa Mộc Lan (là nhì tuồng Tàu cùng hợp soạn với Ngọc Huyền Lan), Con Gái Hoa Mộc Lan,… cùng hơn 2000 bản vọng cổ, fan đời khuyến mãi danh hiệu “Vua soạn Vọng Cổ,” bản Tình Anh phân phối Chiếu (soạn năm1961) là công trình để đời. Năm 1959, ông phát hành loại vọng cổ hài và tỏ ra khoái khẩu với hiệ tượng này, vượt trội có bản: Ba con trai Rể Quý, ba Râu Đi Chợ Lớn, chổ chính giữa Sự Văn Hường, Tôi Đi làm cho Rể, bốn Ếch Đi dùng Gòn, Văn Hường Nể Vợ, vk Tôi Nói giờ đồng hồ Tây, vợ Tôi Tôi Sợ,…

Ông còn là cha đẻ của Tân Cổ Giao Duyên, là một trong những thể hát xáo trộn tân nhạc vào bản vọng cổ, được khai sinh vào năm 1964; dường như có phép lạ tạo nên cuộc hôn nhân gia đình êm đẹp mắt giữa hai mô hình âm nhạc những tưởng đối nghịch nhau. Và ông cũng là tín đồ tạo danh cho những nghệ sĩ như Mỹ Châu ca bản Hòn Vọng Phu, Út Trà Ôn lừng danh qua phiên bản Tình Anh cung cấp Chiếu.

*

H 5: Viễn Châu (1924 – 2016), soạn mang

kịch phiên bản Cải lương với Vọng cổ các nhất <6>.

51/ im Lang có kịch bạn dạng Mảnh Áo Quê Nghèo, Tình Hận trên Băng Hồ, Trời rét Sương Khuya.

52/ yên Trang có vở Thuyền Ra cửa Biển (hợp biên soạn với Phong Anh).

53/ Yến Linh Hoa Phượng có soạn Mây tứ Phương Trời (tuồng dã sử).

c/ Đội ngũ nghệ sỹ và các đoàn hát nổi tiếng:

Các nghệ sĩ tất cả thể thay đổi đoàn hát khi mãn đúng theo đồng, như cô Ngọc Giàu thứ nhất hát mang đến đoàn Kim Chưởng, rồi sang trọng đoàn phân bua Thanh Nga, chấm dứt lại hiệp tác với đoàn Bạch Lan Thành Được. Tuy nhiên, vẫn đang còn trường hợp biến hóa bất thường như Đệ tuyệt nhất danh ca Út Trà Ôn vẫn thời hạn cùng với đoàn Thanh Minh, nhưng ai oán lòng với chị em Nguyễn Thị Thơ, sẽ bồi hoàn vốn hợp đồng, về với thai Ba bạn dạng để lập ra đoàn Thủ Đô (1959).

Thời kỳ này, vượt trội có các đoàn hát với hầu hết nghệ sĩ hợp tác sau đây:

– Đoàn Dạ Lý Hương, nguyên mang tên là Hoa Mùa Xuân, năm 1964 đổi tên. Nguyên tố diễn viên, về đào có: Bạch Tuyết (giải Thanh trung khu triển vọng năm 1963, Huy chương xoàn năm 1965), Hồng Nga, Kim Ngọc, Mai Lan, Như Ngọc…; về kép có tía Xây, Hoàng Long, Minh Đức, Minh Tấn, Tấn Tài (Huy chương vàng, giải Thanh chổ chính giữa năm 1963), Thanh sang trọng (HCV giải Thanh trung khu năm 1964), bốn Rọm,…

– Đoàn hương Mùa Thu, về đào có: Bạch Lê, Bạch Liên, khư khư Hoàng, Hoài Mỹ, Ngọc hương thơm (HCV giải Thanh trung ương năm 1962)…; về kép có: Bảy Xê, Công Khanh, Hề Minh, Hoàng Kim Bằng, Huỳnh Minh (HCV giải Thanh vai trung phong năm 1959), Minh Đạt, Thanh An, Út Hiền, Văn Khoe,… Đặc biệt Hương mùa thu chỉ trình diễn những kịch bản của Thu An, ông vừa soạn giả hữu danh, vừa là chủ tịch của đoàn, vừa là đạo diễn có tài, đề nghị đoàn có rất nhiều khởi sắc.

– Đoàn Kim Chung được tổ chức quy mô thành một công ty kinh doanh ngành Cải Lương, quy tụ những nghệ sĩ nổi tiếng, lập nên bốn đoàn hát. Nguyên tố diễn viên, về đào có: Ái Lan, Ánh Hồng (HCV giải Thanh trung tâm năm 1962), Bích Hợp, Diệu Hiền, Hà Mỹ Xuân, Kiều Lễ Tâm, Kim Chung, Lệ Thủy (HCV giải Thanh vai trung phong năm 1964), Mỹ Châu, Thu Hương, Thúy Liễu; về kép có: Hề tía Hội, Hề Văn Hường, Hề bốn Vững, Hùng Cường, Huỳnh Thái, Kim Nguyên, Minh Cảnh, Ngọc Ấn, Phước Hậu, quan lại Hữu, Thanh Hải, Thanh Nhàn, Thanh Phương, Út Hậu,…

– Kim Chưởng là đoàn hát bậc nhất về địa phận lưu diễn và tất cả tuổi đời cao nhất của tiến trình này. Nguyên tố diễn viên, về đào có: Kim Nên, Mộng Thu, Phượng Liên, Thanh Nguyệt, Thanh Nhàn, Trương Ánh Loan (HCV giải Thanh trọng điểm năm 1963)…; về kép có: Diệp Lang (HCV giải Thanh trọng tâm năm 1962), Dũng Thanh Lâm (1944 – 2004), Hề Chơn Tâm, Hề Vui, Hữu Nhiêu, Phi Hùng, Phương Quang, trường Xuân, Vũ Phương Giang…

– Bạch Lan – Thành Được là đoàn cải lương đúng theo lực của nhị nghệ sĩ lừng danh là Thành Được (giải Diễn Viên Xuất sắc đẹp năm 1967) cùng Út Bạch Lan, lại thêm những diễn viên, về đào có: Hoàng Vân, Kim Huệ, Ngọc giàu (HCV giải Thanh trung ương năm 1960), Thanh Thanh Hoa (HCV giải Thanh trọng tâm năm 1961), Thanh Thanh Nga…; về kép có: tía Vân, phái mạnh Hùng, Thanh Kỳ, Thanh Sơn, Út Nhị, Văn Chung, Văn Nga, Văn Sa,…

– Đoàn giãi bày Thanh Nga: Về đào có nhỏ bé Hương Lan, Kim Giác, Kim Loan (HCV giải Thanh trọng điểm năm 1963), Kim Nga, Ngọc Nuôi (kết hôn với Việt Hùng), Phương Ánh, Thanh Lệ, Thanh Nga (HCV giải Thanh trung khu đầu tiên, năm 1958.

*

H 6: người nghệ sỹ Thanh Nga (1942 – 1978)

được ca tụng là Nữ Hoàng sân Khấu.” <7>

Thanh Nga tên thật là Juliette Nguyễn Thị Nga, sinh ngày 31- 7- 1942 ngơi nghỉ Tây Ninh, pháp danh Diệu Minh, mất ngày 26- 11- 1978 tại sử dụng Gòn, hưởng trọn dương 36 tuổi, mai táng ở miếu Nghệ Sĩ, quận lô Vấp). Về kép có tía Nghĩa, Bảo Quốc, Chí Hiếu, Hoàng Đức, Hoàng Giang, hương thơm Huyền, Hữu Phước (người Sóc Trăng, HCV giải Thanh vai trung phong năm 1960), Kim Quang, Minh Điển, Tám Vân, chậm chạp (HCV giải Thanh trung khu năm 1963), Việt Hùng (1923 – 2001, thương hiệu thật là Nguyễn Hữu Hùng).

– Đoàn Thống Nhất, về đào có: Kim Hà, Mỹ Ngọc, Ngọc Bích, Ngọc Kim, Thanh Xuân, Thu Vân…; về kép có: Chơn Tâm, Minh Châu, Hoàng Liêm, Hoàng Sương, Ngọc Trai, quang Hiền, Quốc Việt, Văn Núi, Yến Đạt,…

– Đoàn Thủ Đô, thành lập và hoạt động năm 1959, tổ chức hiện đại, đạo vắt tân tiến, xiêm y dồi dào, có đoàn xe cộ riêng lúc di chuyển, với nguyên tố diễn viên, về đào có: Hồng Hoa, Huỳnh Hoa, Mỹ Quyên Chi, Phương Lan Y, đánh Kiều Lan…; về kép có: Hà Trúc Phương, Hữu Hạnh, Minh Quang, Phương Thảo, Sáu Nhỏ, Thanh Hiền, Tường Lân, Út Trà Ôn (1918 – 2001, tên thật là Nguyễn Thành Út, tín đồ quận Trà Ôn tỉnh giấc Vĩnh Long), Văn Sa,…

Tám đoàn hát nói trên, cùng với 128 nghệ sĩ (51 đào, 77 kép), với hậu trường tất cả 53 kịch tác gia, chưa hẳn là con số tổng kết, vày còn một số trong những nghệ sĩ chưa tính hết, rộng nữa có tương đối nhiều đoàn hát ở những tỉnh không thống kê được. Không tính ra, còn các nghệ sĩ chăm nghiệp, diễn lời trên đài vạc thanh sài thành (thời vn Cộng Hòa) không lên sảnh khấu, về đào gồm Bạch Huệ, Cô cha Bến Tre, Cô tía Trà Vinh, Cô Năm cần Thơ, Hạnh Ngộ, hương thơm Xuân, Ngọc Ánh, Lê Liễu, Thanh Hoa…; về kép có: bố Ngươn, Bảy Quới, Chín Sớm, Năm Bửu, Năm Phổi, Sáu Thoàn, Sáu Vị, Tám Bằng, Tám Thưa, Thành Công,…

07 – Cải lương ngày nay:

Ngày xưa, sảnh khấu rạp đã chuyển cải lương cho cực thịnh. Ngày nay, cải lương gồm sân khấu truyền hình, chắp cánh cho bô môn nghệ thuật và thẩm mỹ này bay vút trời xanh. Để thỏa mãn nhu cầu nhu cầu phim ảnh, cải lương vô tuyến ra đời, tức là diễn xuất bên cạnh thiên nhiên cân xứng với tình tiết kịch bản. Tất nhiên, chưa hẳn để khán giả thưởng thức trực tiếp như trong rạp, cơ mà vở diễn được xoay thành phim, sản xuất bản sao mặt hàng loạt, gây ra rộng rãi. Bất kể lúc nào, bất cứ ở đâu, người theo dõi cũng hoàn toàn có thể xem cải lương vidéo giỏi DVD bên trên màn ảnh nhỏ, và tàng trữ phim cùng với thời gian.

Tiêu biểu có những vở: Ái Tình hay Ngôi Báu (tuồng Tàu) soạn đưa Viên Hoàng, đạo diễn Lê Lộc; Bể Hận Mênh Mông của Nhị Kiều, phóng tác theo tiểu thuyết Lá Ngọc Cành Vàng; Bỏ Vợ của Hoa Trang Nhã, đạo diễn Xuân Phước; Cạn nguồn Suối Lệ của Thới Lai, đạo diễn Lê Lộc; Đi Biển của Hoa Phượng, đạo diễn Xuân Phước; Giọt ngày tiết Oan Khiên của anh ý thư, đạo diễn Phượng Hoàng; Lạc Loài của yên Ba, đạo diễn Hoàng Dũ; Nối Lại Tình Xưa của Đức Hiền và Thiên Kiều, đạo diễn Xuân Phước; Sóng Gió làng Chài của Mỹ An, đạo diễn Xuân Phước; Trời Cao bé dại Lệ của Viên Hoàng, đạo diễn Hoàng Dũ.

Một kịch phiên bản cải lương muốn triển khai thành phim, kế bên số diễn viên đóng những vai, còn có những nhân sự không giống tuy không thấy phương diện trên sảnh khấu truyền hình, tuy vậy lại quan trọng không kém, gồm: công ty nhiệm (bầu gánh), Đạo diễn, Biên tập, Trợ lý đạo diễn, Thư ký, xoay phim, Phụ quay phim, Kỹ thuật, Ca khúc vào phim, Âm thanh, Ánh sáng, Cổ nhạc, Tân nhạc, Hóa trang, Đạo cụ, Đồ họa vi tính, nói tuồng, Thiết kế, triển khai chương trình. Những phần bài toán và số nhân sự rất có thể gia giảm tùy theo kịch bản.

Ngày nay, xung quanh số nghệ sĩ thân thuộc của cầm hệ trước liên tục sinh hoạt, còn có không ít diễn viên trẻ nổi tiếng và rất nhiều những mần nin thiếu nhi đầy hẹn hẹn. Cả cha thế hệ đều xuất hiện trên sảnh khấu cải lương. Cùng dưới đó là vài khuôn khía cạnh nghệ sĩ tiêu biểu vượt trội của thời đại:

Về đào có: Ngọc Huyền (sở ngôi trường đào thương), Tài Linh (tên thật là Huỳnh Thị Phú Nhuận, sinh vào năm 1957, nguyên quán ở Bình Định), Thanh Ngân (chuyên đào thương, HCV Hội diễn sảnh khấu Cải lương chuyên nghiệp hóa toàn quốc năm 2005), Thoại Mỹ (HCV Hội diễn sân khấu 2005), Trinh Trinh (HCV giải è cổ Hữu Trang năm 1995),…

Về kép có: Bảo thông thường (hài), Kim tè Long (tên thiệt là Trương Hoàng Kép, sinh vào năm 1975, tín đồ Vĩnh Long, HCV Hội diễn sân khấu Cải lương 2005), Kim Tử Long (tên thật là Hoàng Kim Long, sinh năm 1966 tại dùng Gòn, vào nghề 1982, HCV giải è Hữu Trang 1992), Linh Tâm, Vũ Linh (tên thiệt là Võ Văn Ngoan, sinh năm 1958 tại Chợ Lớn, vào nghề 1972, HCV giải nai lưng Hữu Trang 1991),…

III – GIỌNG HÁT CẢI LƯƠNG

Có không ít người dân cho rằng, chỉ cần luyện cho thật mùi sáu câu Vọng cổ là có thể hát cải lương. Và trong cả những nhà đoàn hát đôi lúc cũng căn cứ vào ca Vọng cổ của từng diễn viên để xếp hạng đào kép. Thật ra hát cải lương tất cả đến sáu giọng: Bắc, Nam, Oán, Thán, Lý, Bình, Ngâm; từng giọng đều sở hữu tiết điệu riêng, khác biệt nhau. Nhưng mà Vọng cổ là một điệu rất đặc trưng và rất dị của bộ môn này. Đúng vậy, trong vở cải lương, đề nghị mỗi màn phải có ít nhất một bản Vọng cổ. Với mối đối sánh nồng thắm, cải lương nhờ vào Vọng cổ đang vươn lên đến tuyệt đỉnh, còn Vọng cổ cũng nhờ cải lương mà thay đổi bất tử trong tâm người dân Việt.

01 – Vậy Vọng cổ là gì?

Nhạc sĩ Cao Văn Lầu (1892 – 1976), tục hotline là Sáu Lầu, sinh ngày 22- 12- 1892, tại xóm chiếc Cui, xóm Chí Mỹ, sau sáp nhập với xóm Thuận Lễ thành thôn Thuận Mỹ, thị xã Châu Thành <8> tức thị xã Vàm Cỏ (cũ), thức giấc Long An. Năm 1901, ông theo bố mẹ đến tệ bạc Liêu lập nghiệp với ở luôn đấy. Năm 1920 (có sách ghi năm 1918 xuất xắc 1919), Sáu Lầu lập mái ấm gia đình đã mười năm mà chưa xuất hiện con, yêu cầu vâng lệnh bố mẹ cưới bà xã khác nhằm nối dòng. Vày thương người bà xã trước, ông cảm tác ra bạn dạng nhạc Hoài Lang (nhớ bạn tình) gồm đôi mươi câu, thể hiện nỗi lòng của bà xã và đờn cho ông nai lưng Xuân Thơ, thầy tuồng gánh Tân Minh Kế, nghe. Cảm giờ đờn, ông Thơ viết lời ca và kiến nghị lấy tên Dạ Cổ Hoài Lang (nghe trống canh khuya nhớ chồng).

Trời đất không phụ người có nghĩa, liền sau đó vợ ông có thai và chuyện gia đình được thu xếp ổn thỏa. Bản ca trước cũng khá được đổi tên lần nữa là Vọng Cổ Hoài Lang (trông chuyện xưa nhớ mang đến chồng), rồi call tắt là Vọng Cổ (tưởng mang đến chuyện dĩ vãng).

*

H 7: Cao Văn Lầu (1892 – 1976)

cha đẻ của Vọng cổ <9>.

Vọng cổ nguyên thủy ca giọng Bắc, nhịp hai, bản đờn: “Hò liu xang xế cống, Líu cổng líu cổng xê xang, Xừ xang xê hò líu cống xê xang hò, Liu xế xang xự xể xang lìu hò… Lời ca: Từ là từ phu tướng, Bửu kiếm sắc đẹp phong lên đàng, Vào ra luống trông tin chàng, Đêm năm canh mơ màng…” (trích 4/20 câu đầu).

Vọng cổ không dừng lại ở trạng thái thuở đầu mà lay động không xong để đáp ứng nhu cầu nhu cầu nghệ thuật và thẩm mỹ ngày càng cao và nhu cầu của quần chúng. Vọng cổ, từ giọng Bắc chuyển dần quý phái Nam tất cả pha điệu oán và tự nhịp hai cảm thấy không được chỗ nhằm viết lời nên tăng mạnh đến nhịp 128. Nhưng lại rồi, cuối cùng nhịp 32 vẫn được mọi bạn tán đồng với giữ mãi cho đến ngày nay. Theo è cổ Văn Khải, Nghệ Thuật sảnh Khấu Việt Nam, Vọng cổ bao gồm 6 thời kỳ tăng nhịp với mỗi thời kỳ chia thành hai: dịp nhất lời ca khá ít chữ, đợt nhì ca các chữ hơn, tuy vậy vẫn duy trì y nhịp:

Thời kỳ 1: tự 1920 – 1926, Vọng cổ nhịp 2 nguyên thủy có 20 câu, được chào đón nồng nhiệt độ và dần dần thay vậy cho bài bác Tứ Đại Oán. Đợt đầu, có phiên bản Vọng Cổ Hoài Lang; đợt hai, điển hình có bạn dạng Vọng cổ ẩn bên trong tuồng Tham Phú Phụ Bần diễn năm 1926 tại Biên Hòa, do các nhân đồ gia dụng Ái Châu (nữ) và Huỳnh Kỳ Thoại (nam) ca đối đáp.

Thời kỳ 2: trường đoản cú 1927 – 1935, Vọng cổ tạo thêm nhịp 4, lời ca có rất nhiều chữ hơn, giọng kéo dãn dài ngân nga, yêu cầu phải gửi sang điệu nam giới cho tương thích và bài ca chỉ từ 12 câu. Đợt đầu, vượt trội có bản Giá Trị Danh Dự vị Tư chơi ca gửi điệu Nam, trong vở Giá Trị với Danh Dự của Nguyễn Thành Châu. Đợt hai, nổi bật có phiên bản vọng cổ bởi vì Phùng Há đối kháng ca, trong vở Khúc Oan Vô Lượng của Huỳnh Thư Trung.

Thời kỳ 3: từ 1936 – 1945, Vọng cổ tăng thêm nhịp 8, nhưng bài chỉ từ 6 câu, cùng với điệu ca chậm rãi, ngân nga hơn phiên bản nhịp bốn và xuống giọng ở cuối câu. Đợt đầu, vượt trội có bạn dạng Gánh nặng trĩu Tình Đời của giữ Hoài Nghĩa, tức Năm Nghĩa ca. Đợt hai, điển hình nổi bật là bạn dạng Vọng cổ vì chưng Tư Út ca, vào vở tuồng Tô Ánh Nguyệt của è Hữu Trang.

Thời kỳ 4: từ bỏ 1946 – 1954, Vọng cổ tăng thêm nhịp 16, bài xích vẫn 6 câu, tuy vậy lối ca buông nhịp mới mẻ, lộ diện một cách ngoặc new câu nhạc ban đầu đa dạng và nhiều chủng loại cho Vọng cổ. Nhờ ý tưởng sáng tạo của Út Trà Ôn (tên thiệt là Nguyễn Thành Út, thường gọi Mười Út; sinh vào năm 1919, tại ấp Phú Đông, xóm Đông Hậu, thị xã Trà Ôn, tỉnh đề xuất Thơ, nay nằm trong tỉnh Vĩnh Long; mất ngày 13- 8- 2001 tại sử dụng Gòn, mai táng ở miếu Nghệ Sĩ, quận đụn Vấp). Ông chuyển vào bạn dạng Vọng cổ, nhịp 16, phần nhiều câu thơ dìm điệu tao bầy hay dìm Lục Vân Tiên mùi mẫn và rất nhiều câu hò vui tai. Đợt đầu, tiêu biểu có bạn dạng Tôn Tẫn trả Điên, Út Trà Ôn đơn ca trên đĩa hát thương hiệu Asia; đợt hai, điển hình nổi bật có bạn dạng Xử Tội Bàng Quý Phi.

*

H 8: người nghệ sỹ Út Trà Ôn (1919 – 2001),

vua ca Vọng cổ <10>.

Thời kỳ 5: từ 1955 – 1964, Vọng cổ tạo thêm nhịp 32, bài xích vẫn 6 câu. Đợt đầu, vượt trội có bạn dạng Đội Gạo Đường Xa (gương hiếu hạnh của thầy Tử Lộ) soạn trả Viễn Châu, vị Hữu Phước đối chọi ca, thu vào tô hát hãng sản xuất Lam Sơn. Đợt hai, điển hình nổi bật có bản Nguyệt hình trạng Xuất Gia, cũng của Viễn Châu, vì Thanh Nga đối kháng ca thu vào đĩa hãng Hồng Hoa.

Thời kỳ 6: trường đoản cú 1965 cho nay, vọng cổ tăng nhịp 64, rồi nhịp 128, bài xích vẫn sáu câu. Tiêu biểu vượt trội cho nhịp 64 có phiên bản Ba Râu Đi Chợ Lớn của Viễn Châu, bởi vì Văn Hường đối chọi ca trên đĩa hát thương hiệu Hồng Hoa. Nhưng vị chẻ nhịp nhiều quá, không ăn khách, khiến vọng cổ lại quay trở lại nhịp 32, và tạm dừng ở trạng thái viên mãn này, được xem như là tiêu chuẩn chỉnh hiện nay.

Từ năm 1964, một đổi mới quan trọng, nghệ sĩ Viễn Châu đưa tân nhạc vào vọng cổ, sinh sản thành quy mô Tân cổ giao duyên. Vọng cổ nghỉ ngơi trường đúng theo này, chỉ với 4 câu thay bởi vì 6 câu thông thường.

Ngoài câu hỏi đem vọng cổ vào kịch bạn dạng cải lương, vào đờn ca tài tử, điệu ca này còn được khai quật tối nhiều trên những đĩa nhạc đủ nhiều loại đề tài như: đạo hạnh, hiệp sĩ, luân lý, nhân vật kế hoạch sử, sự tích, chổ chính giữa lý, tình cảm, truyện Tàu, thôn hội,… Đó là điểm sáng của Vọng cổ mang tính đa dạng có tác dụng biến thái của bài xích hát theo lời ca.

02 – Ca Bắc:

Thường là văn vần, diễn trong tình tiết vui, ca Bắc được dùng làm tả cảnh vật, bày tỏ cái chí khí của đấng nam nhi, chiếc tiết cởi của kẻ sĩ, hoặc nói lên chiếc ý hướng của mình. Đôi khi ca Bắc cũng sử dụng tả cảnh sinh ly tử biệt, tuy thế đượm vẻ hào hùng. Tuy thế ca Bắc nhưng trọn vẹn ngôn trường đoản cú Việt Nam, rất thịnh hành trong cải lương, và không như hát khách hàng (hát Bắc) của hát bội nặng vật nài chữ Nho.

03 – Ca Nam:

Cũng như nói Lối ai, ca nam giới là giọng bi thảm thảm nhất trong các điệu cải lương. Ca Nam hay được sử dụng văn vần để sở hữu thanh bằng trắc, giọng trầm bổng thì ca bắt đầu nghe được. Phụ thuộc vào mức độ bi ai, điệu ca này chia thành 5 loại:

– nam xuân tất cả 8 lớp, mỗi lớp gieo một vần cho tất cả 8 câu. Giọng phái nam xuân bi tráng nhẹ, vơi hòa.

– nam ai tất cả 14 lớp, từng lớp có 8 câu cùng gieo một vần, ca nhịp lơi đề nghị giọng bi quan thảm thê lương nhất.

– nam giới bình, có cách gọi khác là Trường tương tư, chữ cuối câu gieo một vần và rất nhiều thanh bằng, giọng ảm đạm miên man. Điệu ca này gốc ở miền Trung, mới dự vào vào cải lương khoảng chừng đầu thập niên 1930.

– nam chạy trong cải lương cũng giống như Nam tẩu vào trong hát bội, sử dụng khi bị đuổi đuổi, vừa chạy vừa ca nhịp thúc để tương xứng với điệu cỗ chạy giặc. Bài xích Nam chạy cũng bao gồm nhiều lớp, mỗi lớp gồm 8 câu, và thường xen nói lối thân hai lớp.

– nam Đảo ngũ cung là bài xích Nam bao gồm 8 lớp, từng lớp gồm tám câu một vần. Và thường có thanh trắc, nghe chói tai xóc dựng, tạo thành âm điệu rất dị trong cổ nhạc Việt Nam.

04 – Ca Bắc biến đổi thể giọng Nam:

Gồm 3 điệu:

– Hành vân hơi Nam: nguyên Hành vân là bạn dạng ca Bắc, được biến thể chuyển hẳn sang ca Nam, nhịp lơi với ngân nga, để diễn đạt tâm sự bi thảm của nhân vật.

– Chuồn chuồn hơi Nam: nguyên Chuồn chuồn là bạn dạng ca Bắc, được trở thành thể chuyển qua ca Nam với vô Vọng cổ lúc vai tuồng diễn cảnh gặp cơn thiến nạn.

– Vọng cổ cũng là bạn dạng Bắc gửi sang giọng Nam, nhưng là 1 trong những điệu ca quan trọng đặc biệt nên có chỗ đứng riêng.

05 – Nói lối:

Nói lối vào cải lương hay là phần đa câu văn vần, mỗi câu từ bỏ 4 mang lại 9 chữ, hoàn toàn có thể dài hơn, thỉnh thoảng có văn xuôi, và chia thành ba loại:

a/ Lối Bắc, nói chậm rì rì từng tiếng, cụ thể và nghiêm trang, không có bầy đưa hơi. Diễn viên nói lối Bắc xong, thì tiếp nối ca Bắc.

b/ Lối Ai (tức lối Nam), nói chậm, giọng bi đát não ruột, bao gồm đờn đưa hơi qua bản Xuân Nữ; và ngừng lối Ai thì sau đó ca Nam.

c/ Lối giặm, lúc diễn viên ca vọng cổ, vừa dứt một câu, đờn nổi lên, trong thời hạn chờ diễn viên ca tiếp, nhân trang bị đối thoại xen vào câu Lối giặm, không nhất thiết là phải văn vần, để trám khoảng chừng trống và né tránh bị nguôi tuồng. Vậy Lối giặm đề xuất gọn, không được lâu năm dòng, có tác dụng loãng bài bác Vọng cổ.

06 – Nói thường:

Dùng để xen giữa những câu nói lối, cần diễn viên phạt ngôn bình thường, thoải mái và tự nhiên như kịch nói.

07 – Oán:

Giọng oán thể hiện nay nỗi đau buồn buồn giận, nhưng mang tính chất bi hùng, chứ không ủy mị thê lương. Dù vậy vậy, các tính chất trên cũng gia giảm tùy theo từng bài. Có bốn bài ân oán chính:

Tứ Đại Oán (trong tuồng Vì Nghĩa Liều Mình),

Giang Nam (thích đúng theo cho hồ hết tuồng nhân ái vật cô gái trong cô phòng, than thân tủi phận),

Phụng Cầu (trong tuồng Lưu Kim Đính Giải giá Thọ Châu),

Phụng Hoàng (tính chất ân oán nhẹ nhàng rộng các bản khác);

Và tư bài ân oán phụ: Văn Thiên Tường (ca trong những lúc vợ ck quyến luyến trước cảnh chia ly), Bình Sa Lạc Nhạn, Bộc Thủy Ly Tao, Thanh Dạ Đề Quyên.

08 – Bình:

Bài Bình bằng thơ lục bát và nói ví dụ từng câu, từng điệu. Bình cũng gần như là Bạch vào hát bội, tuy nhiên Bạch nói lên chiếc chí vị trí hướng của nhân vật, còn Bình tả loại gia cảnh của vai tuồng.

09 – Ngâm:

Cải lương với hát bội đều phải sở hữu ngâm, có nghĩa là đọc thảnh thơi bài thơ với giọng tha thiết diễn cảm qua âm điệu trầm bổng ngân dài, nhưng không theo khuôn nhịp cầm định. Ngâm trong cải lương thường xuyên là là thể thất ngôn tứ tuyệt, thơ tám chữ tư câu, cũng có thể dùng lục chén hay tuy nhiên thất lục bát.

10 – Nói thơ, tức là không ngâm nhưng chỉ đọc thơ cùng với giọng rõ ràng, thong thả.

11 – Thán:

Điệu thán vào cải lương duy nhất định đề xuất là thơ thất ngôn tứ tuyệt, có đờn đệm gửi hơi, với giọng óc nề; chẳng hạn như khóc lóc người thân lìa đời.

12 – Lý:

Lý là điệu hát ngắn, gọn, tính nhạc phong phú, rất thông dụng trong dân gian. Cải lương thường dùng các điệu Lý sau đây:

– Lý giao duyên dành cho đào hát trong lúc cô đơn, khi trông ghi nhớ chồng, con đi xa lâu về.

– Lý con ngữa ô địa thế căn cứ vào bắt đầu có nhì loại: điệu Lý Bắc hát nhanh nhịp 1, điệu Lý phái mạnh hát chậm và nhịp tứ lơi.

– Lý Huế cũng hát lừ đừ với nhịp tứ lơi và giọng dịu dàng.

– Lý con sáo tức Lý Tam thất, có hơi ca Nam.

– Lý thập tình.

– Lý chuồn chuồn.

13 – Hò:

Hò là điệu hát dân gian gồm giọng cất cao, to cùng dài hơi, đồng ca vào khi thao tác làm việc cho quên mệt nhọc nhọc, hay để hợp sức cùng làm cho một vấn đề gì. Vào cải lương thường thấy hò cấy lúa, hò chèo ghe, hò gửi đò,…

IV – CÁC DÒNG PHÁI CẢI LƯƠNG

Trong hát bội, tín đồ ta phân làm cho 3 các loại tuồng theo nội dung, đề tài, và địa điểm sử dụng. Trong hát cải lương, chia khuynh hướng tùy thuộc vào kịch bản lấy tự truyện tích Tàu, giỏi kịch bản phóng tác từ những tiểu thuyết của Pháp, hoặc phản ánh từ cuộc sống ngoài xóm hội.

01 – xu thế cải lương tuồng Tàu:

Bộ môn cải lương lúc mới thành lập và hoạt động (1917) thường xuyên diễn tuồng Tàu, vì các soạn mang là lớp tín đồ cựu học, họ xem sách truyện tích Tàu để soạn tuồng, giỏi là đưa thể từ các kịch phiên bản hát bội viết bằng văn bản Nho cùng Nôm.

a/ Trương Duy Toản (1885 – 1957):

Đầu tiên gồm Trương Duy Toản, biên soạn tuồng và dạy con hát mang lại gánh Thầy Năm Tú. Ông là một trong kịch tác gia, tự dạn dĩ Tự, cây viết hiệu Đổng Hổ; người huyện Tam Bình, thức giấc Vĩnh Long. Chúng ta Trương tham gia những tổ chức phòng Pháp rồi xuất dương thanh lịch Nhật. Năm 1908, ông với Cường Để lịch sự Châu Âu. Sau năm 1914, ông bị Pháp bắt, dẫn độ về sài Gòn, bị nhốt một thời hạn rồi được thả. Tự ấy, ông biên soạn vở cải lương và là một trong những thầy tuồng (đạo diễn) nổi tiếng nhất vào những năm thập niên 1920.

Các tuồng cải lương của ông các phóng tác theo truyện tích Tàu, như vở Hạnh Nguyên Cống Hồ, Trang Châu Mộng hồ Điệp, Trang Tử Cổ bồn Ca, lưu lại Yến Ngọc Cứu thân phụ Đại Hiếu (1930),… Tuy tình tiết có bắt đầu Tàu, mà lại không đem nghệ thuật và thẩm mỹ Tàu vào kịch bản.

b/ Nguyễn Trọng Quyền (1876 – 1953):

Người kế tiếp là Nguyễn Trọng Quyền (阮 仲 權), cây viết hiệu Mộc tiệm (đặt theo lối tách tự: nhị chữ Mộc ‘木’ và quán ‘雚’, viết ra chữ Nho cùng ghép lại thành chữ Quyền ‘權’). Ông fan làng Thạnh Hòa, làng mạc Trung Nhứt, thị xã Thốt Nốt, tỉnh Long Xuyên (nay nằm trong tỉnh đề nghị Thơ). Ông dự vào làng báo, viết mang đến tờ Nông Cổ Mín Đàm, Lục thức giấc Tân Văn. Từ thời điểm năm 1920, ông biến chuyển nhà soạn tuồng cải lương nổi tiếng cho những gánh hát phệ đương thời xuyên suốt trong 33 năm cùng với chừng 85 kịch bản.

Xem thêm: Lịch Thi Đấu, Kết Quả, Bxh Ngoại Hạng Anh 2021/2022 Mới Nhất Hôm Nay

Theo Nguyễn Phương <11>: “Ông là bạn khai hình thành dòng nghệ thuật sân khấu tuồng Tàu. Ông sẽ viết lời Việt và sửa bí quyết phát âm theo lối Việt một số bản nhạc của sảnh khấu hát Tiều, hát Quảng nhằm dùng trong các tuồng Tàu vị ông sáng sủa tác. Các chuyên nghiệp hóa đó đến nay trở thành cổ nhạc việt nam tuy vẫn còn đó giữ cái thương hiệu của nhạc Tiều xuất xắc nhạc Quảng cũ như : Ú liu Ú xáng, Xang xừ líu, Xáng xáng lìu, Xách xủi, Tân xái phí, bạc tình cấm lùng, Dì phảnh, tấm che bản,... ”

Và ngay cả nghệ thuật cải lương, ông cũng sút tả chân để trộn lẫn cái tượng trưn